Best Viewed in Mozilla Firefox, Google Chrome

• अल्युरमिनियम फॉस्फाेइडसारखे धूम्रकारक प्रभावी असतात आणि शेतातील बिळांमध्ये‍ राहात असलेल्याु रोडन्टफसकरीता त्यां चा विस्तृअत वापर केला जातो.

• रोडन्टो नियंत्रणासाठी असलेली रोडेन्टीससाइडस् वापरणे हा एक सामान्य उपाय आहे

1. ऍक्यूाट रोडेन्टीससाइडस् (सिंगल डोज आणि जलद क्रिया), उदा., झिंक फॉस्फातइड.

2. क्रॉनिक रोडेन्टीयसाइडस् (मल्टीड डोज आणि मंद क्रिया), उदा., वॉरफेरीन, ब्रोमोडायोलोन.

ऍक्यू ट रोडेन्टीयसाइडस्:

ऍक्यू्ट रोडेन्टी‍साइडस् मध्ये्, झिंक फॉस्फा्इड आणि बेरियम कार्बोनेट वापरासाठी नोंदणीकृत आहेत.

झिंक फॉस्फाॉइड हा फक्त‍.....

रोडन्टॉ नियंत्रणासाठी ऍक्श‍न प्लॅ्न/कार्य योजना

दिवस 1    

जिवंत बिळे शोधा आणि 20 ग्राम प्रलोभक सामग्री बिळात टाका.

दिवस 3    

बिळामध्‍ये 10 ग्रा

25
Aug

नैसर्गिक धूर (Natural Smoke)

• ह्या परिचलनात समाविष्टट असलेला मुख्यघ सिध्दांात म्हाणजे बिळांमध्येड सरळ धूर भरून टाकणे, ज्याहयोगे हे रोडन्टoस् जीव गुदमरून मरून जातील.
• भाताचे तूस किंवा भुसा जाळण्याटने जो धूर निघतो त्याामध्येा कार्बन डायऑक्सािइड असतो.
• स्थारनिक पिंजर्यांोना ‘बट्टा’ म्हमणतात आणि भातशेतीमधील रोडन्टतसच्या उपद्रवावर नियंत्रण ठेवण्याासाठी ह्यांचा फार विस्तृ्त वापर केला जातो. रासायनिक नियंत्रण संचालनानंतर वापर केल्याास हे पिंजरे साधारणपणे चांगले परिणाम दर्शवितात.
• तथापि, ह्यांचा थेट किंवा प्रत्यलक्ष वापर केला असतां, ट्रॅपिंग महागाचा सौदा ठरेल आणि पुष्कथळ मोठ्या क्षेत्रातील रोडन्टरसच्या् संपूर्ण जनसंख्येाचे प्रबंधन करता येणार नाही.
• त्या‍च बरोबर, पिकांच्याे विशिष्ट अवस्थांयमध्येब, जसे आरंभिक रचनेच्याड वेळी, रोडन्ट्स पिंजर्या‍कडे आकर्षित होत नाहीत.
रोपशाळा (Nursery):
• नर्सरीमधील पाण्याrचा निचरा करून टाकला जातो आणि त्या‍मुळे रोडन्टा प्राणी स्वेछंदपणे शेतातील वाफ्यांमधून फिरतात व फुटलेल्याट अंकुरांची नासाडी करतात. त्याटनंतर, ते पाण्याेच्याक पातळीच्याा वर असलेली 1-2 इंच उंचीची रोपे कुरतडून टाकतात. मुख्यच शेत (Main field):
• काही वेळा हे रोडन्टa प्राणी स्थचलांतर केलेले कोंब बाहेर ओढून काढतात आणि मुख्यन शेतामध्येर रिकाम्या जागा तयार करतात.
• सामान्यळपणे, त्यां चे क्रियाकलाप शेताच्या सर्व आतील बाजूंना 2-4 मीटर जागा सोडूनच घडत असतात.
• सुरूवातीला, झालेली हानि लहान डागांच्याक स्वेरूपात दिसून येते आणि मग काही काळाने, हे सर्व लहान डाग मिळून एक खूप मोठा डाग तयार होतो. कोंबावर हल्लाव करण्यासपासून हानि वाढण्याकस सुरूवात होते आणि अंकुर दिसेपर्यंत हे सतत चालू असते.
रोडन्टड प्रबंधन/कुरतडणार्याल प्राण्यांआचे प्रबंधन: (Rodent Management) :
• कुरतडणारे प्राणी हे शेतीच्यार पिकांना सर्वांत जास्त‍ उपद्रव देणार्याय महत्वूपूर्ण गैर-कीटकीय प्राण्यांणपैकी एक आहेत, विशेषत: भातशेतीला हे जास्ते हानि करतात. कुरतडणारे प्राणी किंवा रोडन्टासचे प्रकार (Types of rodents):
• लहान आकाराची घूस: बॅन्डिकोटा बॅन्गापलिनिस
• शेतामधील उंदीर: मस बुडुगा
• इंडियन गर्बिल: टाटेरा इंडिका
• मऊ फर असलेला शेतातील उंदीर: रॅटस मेल्टााडा विविध स्त रांवरील हानि(Damage at different stages):
• भारतात, उंदरांपासून भातशेतीस अंदाजे 5 ते 10 टक्केि नुकसान होत असते. शेतातील पिकांपैकी रोडन्टरसकरीता भातशेती ही सर्वांत जास्तश भेद्य आहे.
• अंकुर कुरतडण्या बरोबरच, ते पिकलेली धान्यआ कणसे देखील आपल्याs बिळांमध्येय ओढून नेतात.
या भागामध्ये पाऊस जून ते नोव्हेंबरमध्ये पडतो. जूनमध्ये सरासरी पर्जन्यमान १७७.२ मिमी असते, जुलैमध्ये ३९४.४ मिमी, ऑगस्टमध्ये २७७.६ मिमी, सप्टेंबर २००.५ मिमी, ऑक्टोबरमध्ये ४९.६ मिमी आणि नोव्हेंबरमध्ये १३.३ मिमी असते. हवेचे सरासरी तापमान १५ - २७ ° से असते. मेमध्ये ४५ ° किंवा त्यापेक्षा जास्त तापमान आढळते तर डिसेंबर आणि जानेवारीमध्ये ८ - १० ° से इतके कमी तापमान असते. पावसाळ्यामध्ये कमाल तापमान ३१.८ ° से इतके असते तर हिवाळ्यामध्ये २९.३ ° से आणि उन्हाळ्यात ३७.० ° से असते. तर पावसाळ्यात किमान तापमान २३.६ ° से, हिवाळ्यात १६.४ ° से, आणि उन्हाळ्यात २२.५ ° से असते.
या विभागामध्ये २२.४ लाख जमीन आहे. एक हेक्टरपेक्षा कमी सीमावर्ती जमिनीचे प्रमाण २४.२०% आहे तर दोन हेक्टरांपेक्षा कमी जमिनीचे प्रमाण ३३.२% आहे (१९९०-९१ जमीनगणना). सरासरी जमीन-वापराचे प्रमाण २.३८ हेक्टर आहे. खरीप हंगामामध्ये लागवड केली जाणारी प्रमुख पिके म्हणजे कापूस, बाजरी, शेंगदाणा, सूर्यफूल, वाटाणा व करडई.
या विभागातील (पश्चिम महाराष्ट्रातील अवर्षणाचा विभाग) वापराखालील जमिनीचा वाटा एकूण शेतजमिनींच्या ५७.६८% आहे. शेतक-यांद्वारा वापरली जाणारी जमीन राज्यामध्ये २११.०५ हेक्टर आहे. अवर्षण विभागातील जिल्ह्यांमध्ये वापरले जाणारे क्षेत्र राज्यातील क्षेत्राच्या प्रमाणाच्या ६०.१३% होते. अवर्षण विभागातील मालकीहक्काखालील सरासरी जमीन ३.८१ हे आहे जी राज्याच्या सरासरीपेक्षा किंचित जास्त आहे. राज्यातील तसेच अवर्षणाखालील बहुतेक सर्व जमीन ही एका मालकीहक्काखालील आहे. संयुक्त आणि संस्थात्मक मालकीच्या जमिनी एकूण जमिनीच्या २% होत्या.
या विभागामध्ये ५४.८६% इतक्या मोठ्या प्रमाणातील शेतजमीन २ हेक्टरांपर्यंत जमीन असणा-या लहान आणि सीमावर्ती शेतक-यांच्या मालकीची असून ती वापराखालील क्षेत्राच्या केवळ १७.०२% आहे. तर या विभागातील एकूण शेतजमिनीपैकी केवळ ३.६१% ही २.८५ हे पासून १.५५ हेक्टरदरम्यान कोल्हापूर जिल्ह्यात, ३.६८ हेक्टर धुळे जिल्ह्यात आहे तर राज्यामध्ये ३.१२ हेक्टर आहे.
१. कोकण प्रदेशामध्ये २००० ते ४००० मिमी इतका प्रचंड पाऊस पडतो, त्यापैकी ९०% पाऊस जून-ऑक्टोबरमध्ये (१००-११० )पडतो. २. संबंधित आर्द्रता खरीपामध्ये ९०-९५% आणि रब्बी हंगामामध्ये ८०-८५% इतकी असते. रत्नागिरी (३,७१३ मिमी) मध्ये सिंधुदुर्ग (३,५६४ मिमी) जिल्ह्यापेक्षा जास्त पाउस पडतो. ३. रत्नागिरीमध्ये सरासरी किमान, कमाल तापमान १९.९ – ३४.० से दरम्यान असते तर सिंधुदुर्ग जिल्ह्यामध्ये २२.७ - ३१.२ से इतके असते. ४. तांदूळ महाराष्ट्र आणि कोकण प्रदेशातील महत्त्वाचे धान्यपीक आहे. बहुसंख्य शेतकरी (८५%) सीमांत (< १ हेक्टर) आणि लहान (< २ हेक्टर) शेतकरी आहेत.
Copy rights | Disclaimer | RKMP Policies